europe

 Fehmi Hajra

Në kafenenë që ka çajin më të mirë në qytet, po rrinte ulur dhe krejtësisht vetëm arsimtari i gjuhës shqipe. Përpara kishte një gotë çaji me pika të kuqe në formë të lules që rrinin mbi disa vija të gjelberta, të cilat krijonin një rreth, që është karakteristikë e gotave me të cilat pihet ‘çaji i rusit’. I harruar prej kohësh nga miqtë dhe nxënësit e dikurshëm që e bënin të dukej në formë, ai ishte zhytur thellë në mendime. Kujtonte kohërat e paraluftës kur përpiqej me mish e me shpirt ta bind vetën dhe sidomos nxënësit e tij të mbetur, që të mos e lëshonin Kosovën, me idenë se i duheshin këtij vendi dhe se e ardhmja ka përgatitur një befasi të këndshme për të dhe për nxënësit e tij. Por, edhe për të gjithë ata shqiptarë që mendonin “se do të bëhet mirë” në çdo mëngjes kur edhe po pinin çaj.

E ardhmja e tyre vërtet se ishte befasi. Por assesi befasi siç e shpjegonte arsimtari i gjuhës të ardhmen e këtij vendi. Ai në orën e gjuhës shqipe vazhdimisht do ta përsëriste tashmë refrenin mitik mbi pasuritë tokësore dhe nëntokësore të Kosovës. Do t’i shkojë ora e gjuhës shqipe duke folur për këto pasuri, për minierat e shumta, për Trepçën, për pasuritë që ai thoshte se janë unike në botë. Nuk e kishte fare problem se ai ishte gjuhëtar dhe ora ishte e dedikuar për gjuhën dhe letërsinë shqipe. Në vend të letërsisë, ai ishte i magjepsur me pasuritë dhe ëndrrën kur Kosova do të jetë e lirë. Kohë pas kohe, mendonte se do t’a shkruajë një libër me poezi dhe pasuritë nëntokësore e tokësore do të ishin frymëzimi kryesor, posa të lirohej pak nga aktivitetet e shumta. Ai këto pasuri i kishte kthyer në romantizëm nacional.

Qëllimisht. Dëshironte që nxënësit e tij ta duan dhe ta mbrojnë atdheun më shumë se sa ai. Nxënësit e tij edhe sot e kësaj dite, disa prej të cilëve kanë pozita të larta në shoqëri, dinë goxha shumë për pasuritë e Kosovës, por kanë probleme enorme me gjuhën shqipe.
Në kohën kur shumica po tentonin ta lëshonin Kosovën për të gjetur një jetë më të mirë në Perëndim, arsimtari i gjuhës shqipe i frymëzuar nga shkrimtarë dhe gjuhëtarë të njohur, mundohej që të bind nxënësit e tij, prindërit e tyre dhe më së shumti vetën që të mos emigrojnë. Me frymën që e shpjegonte të ardhmen, pasuritë dhe jetën kur do “të bëhet mirë” dhe “ku do të hamë me lugë dukati”, ia arrinte ta bind gjysmën e klasës që të mos e lëshonin Kosovën, dhe në ketë mënyrë që këtë të mos e bëjnë as prindërit e tyre.

Ndikimin e kishte të fortë tek nxënësit, sa që nganjëherë nxënësit e tij qëndronin në Kosovë ndërsa prindërit e tyre shkonin. Kishte lexuar dikund në psikologji, atë shembullin e optimistit dhe pesimistit me gotën gjysmë të zbrazur dhe këtë ai e aplikonte në klasë. Gjysma e klasës ishin me të. Kjo e bënte atë optimistë dhe me ndikim. Aty ai e kuptojë edhe një gjë për veten e tij: karizmën për të qenë lider. Do t’i vijë radha edhe kësaj, mendonte.

Pas shumë vitesh “shlirimi” jeta e tij ishte e vlefshme sa çaji i rusit që kishte përpara. Kjo ishte befasia më e madhe që kishte përgatitur e ardhmja për të cilën fliste aq shumë, para shumë vitesh. Të gjitha i dolën keq. Madje as qyteti ku ai jetonte, Vushtrria nuk po arrinte të krijoi një identitet të qytetit. E aq më pak të shndërrohej në “Paris të Vogël” epitet që ky i kishte dhënë në kohën e tij. Bile qyteti i tij nuk po arrinte të bëhej as sa një lagje ku jetonin “të huajt” dhe të varfrit e “Parisit të Madh”.

Pasuritë që ai i mendonte se do ta shndërronin Kosovën në Zvicër, nuk po jepnin dot produktin e tyre. Trepça ende është e pashfrytëzueshme, minierat ende nuk mund të bënin asgjë për të ringjallur ekonominë e vendit, turizmi kishte mbetur aty ku ishte në kohën e tij, me një dallim të vogël: tash ka një faqe interneti me disa fotografi të bukura nga vendet turistike në Kosovë, por arsimtari nuk mund t’i shoh këto, pasi që nuk është përdorues i internetit. Në kohën e tij nuk kishte internet.

Disa nga nxënësit e tij tashmë janë përgjegjës për sektorë të ekonomisë në Kosovë dhe në qytetin e tij, të cilët po vazhdojnë t’i shpjegojnë pasuritë me frymën e përrallave moderne. Ndërsa një pjesë e ish nxënësve të tij kanë pësuar shumë më keq. Kanë mbetur të papunë dhe pa dinjitet. Ata që tashmë janë zyrtarë për ekonomi do të vazhdojnë të ‘punojnë’ pa plane të qëndrueshme për zhvillim, por do të thonë se do “të bëhet mirë”. Sikurse arsimtari i dikurshëm i tyre.
Ai nuk arrin ta kuptojë gjendjen sot. Shumica e njerëzve që kishin zgjedhur të qëndronin në Kosovë në vitet e hershme të ‘90, po të kishin mundësi, këtë do ta bënin sot. Një hulumtim nga UNDP tregon se 50 % e të rinjve janë në gjendje të emigrojnë në vendet e Perëndimit. Kjo në fakt është shifër më e madhe se sa në kohën kur gjendja politike në Kosovë ishte shumë e rënduar. Ajo që e bënte joatraktive Kosovën për të jetuar deri vonë, ishte gjendja e mjerueshme dhe pasiguria se çka do të bëhet me të. Ndërsa ajo që e bën Kosovën joatraktive sot, nuk është se nuk e dimë se çfarë statusi do të kemi, por se çka do të behët pas këtij statusi.

Shumica e këtyre njerëzve të cilat janë të gatshëm ta lëshojnë vendin e tyre, mendojnë se edhe pas statusit do të kemi të njëjtit njerëz që do flasin për përralla moderne dhe do ta bëjnë jetën tonë të mjerueshme. Ndërkohë e vetmja shpresë për Kosovën do të jetë pasuria e njerëzve që kanë krijuar në Perëndim dhe nuk iu kanë bindur “romantizmit” me të cilin arsimtari i gjuhës shqipe e krijonte përfytyrimin e tij për të ardhmen. Nuk do të jenë as Trepca, e as pasuritë tjera që dikur quheshin ‘kombëtare’.

Para se t’i vinte koha për të shkuar nga kafja ku është myshteri i rregullt, arsimtari mendonte se më shumë mund të kontribuojnë njerëzit që kanë emigruar në vitet e hershme nga Kosova, se sa ata që janë në të. Do të mendojë se sa ironike mund të jetë jeta: për të kontribuar diçka për atdhe, qenkam dashur të emigrojë. Do t’i kujtohen fjalët e një bashkëqytetares së tij, e cila po përgatitet për diplomate në Itali, se uji që rrjedh edhe pihet.